Publicaties en nieuws

 

NIEUWS

Hier vind je de meest recente nieuwspublicaties.

 

Mbo-studenten kunnen zich (binnenkort) specialiseren in kinderen met voorsprong: ‘Hard nodig’

post van Kinderopvang Totaal

6 feb 2026

Weet jij als pedagogisch professional hoe je om moet gaan met kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong? Docent Christine ten Kate heeft samen met houders Jacqueline Perotti en Ellen Bout van kinderopvang En nu jij, het nieuwe keuzedeel ‘Werken met kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong’ ontwikkeld voor de mbo-opleiding tot pedagogisch professional. Waarom is dit nieuwe keuzedeel volgens hen zo waardevol?
Christine is mbo-docent op het Drenthe College. Ze heeft samen met Jacqueline en Ellen van En nu jij het keuzedeel gemaakt. En nu jij is een kinderopvang in Meppel met een aparte groep voor peuters met een ontwikkelingsvoorsprong.

Hoeveel kinderen hebben een ontwikkelingsvoorsprong?
Christine: ‘2 tot 5 procent van de kinderen heeft een duidelijke, structurele ontwikkelingsvoorsprong. Voor de VVE-kinderen is er ontzettend veel aandacht en aangepast materiaal beschikbaar. Maar voor de kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong niet. Er zijn maar weinig pedagogisch professionals die bewust stilstaan bij hoe ze ervoor kunnen zorgen dat deze kinderen genoeg uitgedaagd worden en zich fijn voelen in de groep. Terwijl dat net zo belangrijk is.’
Waarom is dat dan net zo belangrijk?
Christine: ‘De gevolgen van geen passend aanbod voor kinderen met een voorsprong, kunnen net zo ernstig zijn als bij kinderen met een ontwikkelings- of taalachterstand. Ze kunnen weerstand krijgen tegen opvang of school, geen zin meer hebben, gefrustreerd raken, geen aansluiting vinden in de groep, zich clownesk gaan gedragen of juist dichtklappen. Soms houden ze zich nog staande op de groep, maar komt thuis bij papa en mama alle opgekropte emotie eruit. Dat is niet wat je wilt.’
Jacqueline: ‘Kinderen kunnen dan ook op bepaald gedrag afgerekend gaan worden. Bij jongetjes zie je vaak dat ze in de weerstand gaan, meisjes conformeren eerder naar wenselijk gedrag.’
Vanaf welke leeftijd kun je een voorsprong signaleren?
Christine: ‘Eigenlijk al van baby af aan. Bij baby’s zie je bijvoorbeeld dat ze al snel heel alert zijn en snel uitgekeken raken op nieuw spelmateriaal. Ze willen ontdekken en zien vrij snel oorzaak en gevolg. Ze kunnen ook snel gefrustreerd raken.’

Hoe kun je een ontwikkelingsvoorsprong signaleren?
Jacqueline: ‘In ons keuzedeel geven we hier uitgebreid aandacht aan. Dit is belangrijk omdat je er snel bij wilt zijn; een kind kan zich snel gaan aanpassen aan de groep omdat hij of zij net als de anderen wil zijn. Bijvoorbeeld door eerst netjes te tekenen en vervolgens net zo te krassen als andere kinderen. Ondertussen loopt hun frustratie wel op.’
Bij het ene kind zie je dat ze al snel goed kunnen praten en veel woorden kennen; deze kinderen zijn veel met taal bezig. Sommige kinderen zijn vooral heel nieuwsgierig en hebben een sterke drang om zich te ontwikkelen. Vaak zie je ook een sterke eigen wil. Anderen zijn al heel goed in verbanden leggen en oorzaak-gevolg zien. En vaak zie je dat deze kinderen heel geconcentreerd aan iets kunnen werken wat ze interesseert.’
Christine: ‘Als een kind met een voorsprong niet genoeg uitgedaagd wordt, kan het heel druk worden. Je kunt dan al snel denken dat hij of zij overprikkeld is of hooggevoelig. Overigens is hooggevoeligheid iets wat je gemiddeld genomen vaak ziet bij kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong. Ook kan een kind gefrustreerd raken en een driftbui krijgen. Voor je het weet kan hij of zij in een hokje geplaatst worden. Daarom is goed observeren en niet afstraffen heel belangrijk. Daarnaast is het soms lastig voor deze kinderen om samen met andere kinderen te spelen. Dan willen ze bijvoorbeeld afspraken maken voor het rollenspel: “Jij bent vader en je gaat naar je werk.” Vervolgens kan het andere kind daar nog niet goed in mee en raken ze gefrustreerd.’
Hoe kun je deze kinderen dan in het kort goed begeleiden?
Jacqueline: ‘Heel veel professionals denken: we leggen wat moeilijke puzzels op tafel van de bso en dan zijn weer stil. Maar zo werkt het niet. Omdat deze kinderen altijd gewend zijn om alles te kunnen, kunnen ze nog weleens van slag raken als ze iets níet kunnen. Faalangst en perfectionisme liggen op de loer. Daarom is het belangrijk om altijd het proces te becomplimenteren in plaats van het resultaat. Maak complimenten over het doorzetten of het samenwerken met anderen en zorg voor een emotioneel veilige omgeving waarin fouten gemaakt mogen worden. Zeg in ieder geval geen dingen als: “Wat ben je slim!”’
Het is daarnaast belangrijk dat kinderen gelijkgestemden ontmoeten, omdat ze anders nog weleens het gevoel kunnen krijgen niet begrepen te worden. Ook qua verdieping en aanbieden van passend materiaal is het leuk als er meerdere kinderen zijn die daarbij samen kunnen werken.’
Wanneer kan dit nieuwe keuzedeel ‘Werken met kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong’ op alle mbo’s worden gegeven? En wat leer je in dit keuzedeel?
Christine: ‘Het keuzedeel kan binnenkort op alle mbo’s die de opleiding tot pedagogisch professional in de kinderopvang bieden, gegeven worden. Studenten kunnen tijdens hun studie een paar keuzedelen kiezen. De meeste keuzedelen bestaan uit 240 uur en in totaal hebben ze 720 uur te vullen. Vaak gaan twee keuzedelen al naar de “specialist babyontwikkeling” en op niveau 3 het keuzedeel “VVE”. Voor de rest kunnen studenten zelf kiezen waar ze zich in willen specialiseren, en nu kan dat dus ook in kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong. Na het succesvol afronden van het keuzedeel ontvangen studenten een officieel MBO-certificaat. Het keuzedeel wordt ook opgenomen in het erkend bijscholingsaanbod. Op dit moment wachten we op de proefdruk van ons lesboek van uitgeverij Boom. Zodra alles rond is en de examencommissie akkoord is met de wijze van aftoetsen, kan het keuzedeel bij onze onderwijsorganisatie DCTerra officieel gegeven worden. Wij verwachten dat alles voor de zomer nog rond is.’
Jacqueline: ‘In dit keuzedeel leggen we onder meer uit hoe je een ontwikkelingsvoorsprong signaleert en hoe je tegemoet komt aan deze kinderen met een speciaal aanbod. Maar ook: hoe voer je gesprekken met ouders? Hoe werk je als collega’s hierin samen? Hoe differentieer je in de groep? Uiteraard krijgen studenten ook de nodige opdrachten erbij waarbij ze in de praktijk gaan observeren en signaleren met observatieschema’s en ze van daaruit kinderen gaan begeleiden en ouders erbij betrekken.’
In 2035 wil men de opvang en het onderwijs in Nederland zoveel mogelijk inclusief maken. Dus zo min mogelijk kinderen in aparte groepen (bijvoorbeeld voor kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong) of op speciale scholen. Hoe kijk jullie ernaar? Is het nodig om deze kinderen met een voorsprong in een aparte groep te plaatsen?
Christine: ‘In het geval van kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong kan inclusieve opvang wel, als je ervoor zorgt dat de pedagogisch professionals op de groep genoeg kennis hebben. Als je kinderen met een zorgvraag, een taalachterstand en een ontwikkelingsvoorsprong in één groep wilt hebben, zul je wel kleinere groepen moeten faciliteren. Dat is een voorwaarde. Daar zal dus in geïnvesteerd moeten worden. Voor de sociale ontwikkeling is het goed om al die kinderen in één groep of klas te zetten. Je moet dan wel genoeg mogelijkheden hebben om deze kinderen uit te dagen; ze moeten zich niet gaan vervelen. Het belangrijkste is een passend aanbod voor een kind dat al verder is – dat is veel belangrijker dan een aparte klas. Maar er zitten grenzen aan wat haalbaar en wenselijk is. De groepsgrootte en de kennis van de pp’ers zullen doorslaggevend zijn in de haalbaarheid. Het bezwaar van kinderen in aparte groepen is dat ze denken dat hun omgeving de norm is. Het is daarom dus wel belangrijk dat ze ook andere kinderen zien met ander gedrag.’
Jacqueline: ‘Maar een opendeurenbeleid kan daarin ook al helpend zijn. Dus dat je op één of meerdere momenten op de dag kinderen uit verschillende groepen met elkaar laat spelen en een passend aanbod geeft.’

 

 

 

 

 

 

 

Keuzedeel: Expressief Talent A en B Ontwikkeld voor EduActief, uitgeverij voor lesmateriaal.

 

 

 

 

 

 

  

 

Blog voor Expertiseentrum Kinderopvang:

Leuke activiteiten aanbieden.

Blog's voor de site van de BKK (Bureau Kwaliteit Kinderopvang):

• Lukt het jou om alle kinderen goed mee te laten doen?
• Als je wilt dat je kind omhoog klimt moet je er vooral niet bovenop gaan zitten…
• Werken met kinderen, een prachtig vak…..
• De kwaliteit van de kinderopvang vergroten...maar hoe dan           

 

 

Recensies voor het vakblad Kinderopvang en/of Management Kinderopvang:

• Ervaringsgericht werken in de voorschool, Fedde Laevers, Kristien Silkens en Bart Declercq
• Een dag in de kinderopvang, Hedie Meyling 
• liefdevol communceren met jonge kinderen, Jatine Peters 
• Betekenisvol werken in de BSO, Jessica Schouten       
• Pedagogiek in de vingers, Inge van Rijn
• Kijk, ik ben een kikker, Saskia Koning en Wouter Verhage
• De lastige kleuter, Betsy van der Grift
• Inspiratieboek voor de gelukkige klas  Natasja de Kroon e.a
• Grammatica van de fantasie, Gianni Rodari
• 50 kinderparticipatie spel- en werkvormen, Jessica Schouten
• De baby in de opvang, Mehrnaz Tajik en Maryse Nijhof

 

Bij de training Speels Leren (ontwikkeld en aangeboden door Clarine de Leve en mij) zijn de volgende artikelen verschenen in het vakblad Kinderopvang:

 

Speels leren: meer rust in je groep

Speels leren: meespelen

Speels leren: Leidinggeven